Αρθρωτική φωνητική: φωνητήρια όργανα, άρθρωση συµφώνων και φωνηέντων, αλλόφωνα. Φωνολογία: φώνηµα, φωνολογικά φαινόµενα, φωνολογικοί κανόνες. Σηµασιολογία: δήλωση, αναφορά, έννοια, εννοιακές σχέσεις. Σύνταξη: δοµή της πρότασης, συστατικότητα, δενδρικά διαγράµµατα, κανόνες φραστικής δοµής, µετασχηµατισµοί.

Περιλαµβάνει τη διαχρονική εξέταση της ελληνικής γλώσσας από τους αρχαιότατους χρόνους µέχρι σήµερα. Η εξέταση αυτή γίνεται σε δύο µεγάλες περιόδους, την προϊστορική και την ιστορική περίοδο. Η ιστορική περίοδος της ελληνικής γλώσσας εξετάζεται σε 4 υποπεριόδους: την περίοδο ¬της αρχαίας ελληνικής, της αλεξανδρινής Κοινής, της µεσαιωνικής ελληνικής και της νέας ελληνικής.

Γενική εισαγωγή στο αντικείµενο της ιστορικοσυγκριτικής γλωσσολογίας, γλωσσικές οικογένειες, η έννοια της πρωτογλώσσας, η ινδοευρωπαϊκή γλωσσική οικογένεια, γενικά χαρακτηριστικά των επιµέρους ινδοευρωπαϊκών γλωσσών µε έµφαση στη θέση της ελληνικής στους κόλπους. ινδοευρωπαϊκής. Βασικές αρχές της ιστορικοσυγκριτικής γλωσσολογίας, ορισµός της συγκριτκής µεθόδου, γλωσσική ανασύνθεση. Συστηµατική εξέταση των στοιχείων τα οποία συνθέτουν τη γενετική σχέση των ινδοευρωπαίκών γλωσσών: φωνολογία, µορφολογία, συντακτικά χαρακτηριστικά, στοιχεία σηµασιολογίας τα οποία συνηγορούν υπέρ της γλωσσικής και πολιτισµικής κοινότητας των αρχαίων lνδοευρωπαίων.

Ανασκόπηση των παραδοχών και των βασικών εννοιών της γενετικής σύνταξης. Γραµµατικότητα - αντιγραµµατικότητα. Δοµή της πρότασης. Θεωρία του Χ- τονουµένου, µετασχηµατισµοί - µετακίνηση του Α. Γενικοί περιορισµοί µετακινήσεων. Πτώση. Κενές κατηγορίες. Διασπασµένη κλίση.

Το µάθηµα περιλαµβάνει:

• Εισαγωγή στη Διαλεκτολογία. (Τι είναι γλώσσα, διάλεκτος, ιδίωµα. Γλωσσογεωγραφία και γλωσσικοί άτλαντες).
• Γένεση των ΝΕ διαλέκτων και ιδιωµάτων. Προσπάθειες ταξινόµησής τους.
• Βασικά γνωρίσµατα των ΝΕ ιδιωµάτων µε βάση επιλεγµένα κείµενα.

Εισαγωγή στις βασικές έννοιες της φωνολογικής θεωρίας, (φώνηµα, σχέση αντίθεσης, φωνολογικός κανόνας), στις κυριότερες σύγχρονες φωνολογικές θεωρίες (γραµµική και µη γραµµική φωνολογία, θεωρία του βέλτιστου) και στις µεθόδους φωνολογικής ανάλυσης. Ιδιαίτερη εµφαση στην πρακτική εφαρµογή επίλυσης προβληµάτων.

Χαρακτηριστικά της γλωσσσολογικής έρευνας, συλλογή και επεξεργασία δεδοµένων, βιβλιογραφική τεκµηρίωση (αξιοποίηση εντύπων και ηλεκτρονικών πηγών), ακαδηµαϊκές δεξιότητες, µέθοδος συγγραφής και παρουσίασης ερευνητικών µελετών και επιστηµονική δεοντολογία. Οι φοιτητές θα εξασκηθούν και θα αξιολογηθούν µε γραπτές εργασίες που θα εκπονηθούν στην ευρύτερη θεµατολογία της γενικής γλωσσολογίας (σε συνεννόηση µε το διδάσκοντα).

Το µάθηµα περιλαµβάνει την ιστορική εξέταση του τυπικού της αρχαίας ελληνικής, το σχηµατισµό ριζών, καταλήξεων, προσφυµάτων κλπ. του ονόµατος, του ρήµατος, της αντωνυµίας και των άλλων µερών του λόγου.

Το µάθηµα αποτελεί επέκταση της συζήτησης για τα επίπεδα γλωσσικής ανάλυσης, σε συνέχεια του µαθήµατος Εισαγωγή στη Γλωσσολογία, µε σκοπό την ευρύτερη θεώρηση της επιστήµης της γλωσσολογίας. Εξετάζονται επιµέρους θέµατα όπως: Σχέση γλώσσας και εγκεφάλου. Πραγµατολογία. Κατάκτηση της γλώσσας. Γλώσσα και υπολογιστές. Γλώσσα και κοινωνία. Διαταραχές του λόγου: κλινική γλωσσολογία. Συστήµατα γραφής.

Η φωνολογία της ΑΕ: καταγωγή και δοµή του φωνολογικού συστήµατος της ΑΕ, προφορά, γραπτή παράσταση και ιστορική εξέλιξη των φθόγγων, λαρυγγική θεωρία και θεωρία των γλωπιδικών, µεταmώσεις, φωνολογικοί νόµοι κλπ.

Το µάθηµα περιλαµβάνει τα κεφάλαια:

1. Αρχή - καταγωγή της νέας ελληνικής, σχετικά προβλήµατα.

2. Εξέλιξη και γενικά χαρακτηριστικά της νεοελληνικής κοινής (µε αναφορές και στις διαλέκτους - ιδιώµατα). Εξετάζονται οι σηµαντικότερες µεταβολές (στο φωνολογικό και µορφολογικό σύστηµα αλλά και στο λεξιλόγιο) που ξεκίνησαν από την ελληνιστική και µεσαιωνική εποχή και οδήγησαν στη σύγχρονη δοµή της γλώσσας µας, τη νεοελληνική.

Εξετάζει την ιστορία των αρχαίων ελληνικών διαλέκτων και τα χαρακτηριστικά τους γνωρίσµατα. Περιλαµβάνει επίσης µελέτη διαλεκτικών κειµένων.

Εξοικείωση µε τη θεωρία, ορολογία, και τις πρακτικές µεθόδους περιγραφής των φθόγγων κυρίως της ελληνικής γλώσσας αλλά και φθόγγων από διάφορες άλλες γλώσσες. Εργαστηριακές µέθοδοι µελέτης των φθόγγων οι οποίες αποτελούν τη βάση για πολλές τεχνολογικές εφαρµογές, όπως ανάλυση, σύνθεση και αναγνώριση φωνής.

Εισαγωγή στη Σηµασιολογία. Εwοιακές σχέσεις. Σηµασία των λέξεων, Δοµική Σηµασιολογία και ανάλυση σε σηµασιακά συστατικά. Προτάσεις µε ή χωρίς σηµασία. Λογικό περιεχόµενο της πρότασης. Τυποποίηση της προτασιακής σηµασίας. Χρόνος και ρηµατική άποψη.

Μεθοδολογικές αρχές, µόρφηµα και αλλόµορφο, λέξη και λέξηµα, δοµή της λέξης. Παραδοσιακές και σύγχρονες θεωρητικές προσεγγίσεις. Παραγωγή, σύνθεση, κλίση. Μορφολογικοί κανόνες. Σχέση µορφολογίας µε άλλα επίπεδα γλωσσικής ανάλυσης: µορφοφωνολογία και µορφοσύνταξη. Γραµµατικοποίηση.

Το µάθηµα εξετάζει την προέλευση, τις πηγές, τη φωνητική, µορφολογία, σύνταξη και το λεξιλόγιο της δεύτερης ιστορικής περιόδου της ελληνικής γλώσσας

Σύντομη ιστορία των ονοματολογικών σπουδών. Η Ονοματολογία ως αυτοτελής κλάδος της Γλωσσολογίας.

• Ονοματολογικοί όροι.
• Τοπωνύμια. Συνθήκες ονοματοθεσίας. Διαστρωμάτωση των τοπωνυμίων του ελληνόφωνου χώρου.
• Είδη και ταξινόμηση των τοπωνυμίων. Μεθοδολογικά προβλήματα.
• Ανθρωπωνύμια. Βαφτιστικά: προέλευση- είδη. Επώνυμα: προέλευση- είδη.
• Γλωσσογεωγραφική κατανομή τοπωνυμίων και ανθρωπωνυμίων στον ελληνόφωνο χώρο.